Sinh viên năm 3, năm 4 cần chuẩn bị gì trước khi bước vào thị trường lao động?

Sinh viên năm 3 năm 4 cần chuẩn bị gì

Công ty mình đang có chương trình thực tập sinh, nên mấy tháng nay mình hướng dẫn khá nhiều bạn sinh viên năm 3, năm 4. Nhân đó, mình xin chia sẻ luôn những gì mình thấy các bạn nên chuẩn bị trước khi đi thực tập và ứng tuyển chính thức. Hi vọng có thêm giá trị cho cả nhà.

Mình hay gặp một kiểu thế này: bạn đi phỏng vấn rất hồn nhiên, nghĩ rằng vào trả lời vài câu là xong. Thực tế không phải vậy. Từ tờ CV, cái portfolio, cuộc gọi của HR cho đến buổi gặp CEO, mỗi điểm chạm đều đang được nhà tuyển dụng chấm điểm.

Vì vậy, mình sẽ đi qua 6 phần: quy trình tuyển dụng, cách đọc JD (mô tả công việc), cấu trúc CV, portfolio, chuẩn bị tâm lý, và tư duy giải quyết vấn đề.

Video chia sẻ:

1. Hiểu quy trình tuyển dụng để không còn “hồn nhiên”

Một quy trình tuyển dụng thường đi theo logic từ trên xuống dưới như sau.

Vòng CV. Bạn gửi CV cho vị trí thực tập sinh. HR sẽ xem bạn học ở đâu, có học chuyên ngành marketing không. Nếu không, bạn đã đi học khóa nào để bù chưa? Công ty cần ngoại ngữ (Anh, Hàn, Nhật…) thì bạn có không? Họ xem kỹ năng, kinh nghiệm, cuộc thi đã tham gia và kiến thức nền tảng.

Kinh nghiệm ở đây không nhất thiết là đi làm. Dự án cá nhân, câu lạc bộ, bài tập theo môn học đều tính.

Gọi điện sàng lọc. Công ty chuyên nghiệp thường gọi lại để xác nhận thông tin trong CV, và có thể giao thêm một bài tập nhỏ.

Phỏng vấn chuyên môn. Họ hỏi bạn học gì, chuyên ngành gì. Nếu bạn nói học về Promotion, về Product hay kênh phân phối, họ sẽ hỏi lý thuyết để xem bạn có nắm không. Rồi họ hỏi tiếp: bạn đã ứng dụng ở dự án nào chưa? Nếu công ty có một sản phẩm cần làm chiến dịch cuối năm, bạn sẽ làm thế nào?

Với thực tập sinh, câu hỏi sẽ nhẹ hơn. Với Junior trở lên, họ hỏi sâu hơn nhiều.

Phỏng vấn văn hóa. Làm việc nhóm, định hướng, xu hướng của bạn.

Gặp CEO / giám đốc. Họ nhìn tổng thể xem bạn có hợp với công ty không.

Thử việc. Mức thử việc tùy công ty.

Nắm logic này để bạn biết nhà tuyển dụng đang làm việc thế nào. Mỗi điểm chạm trong chuỗi đó, từ làm CV, portfolio đến cách bạn trao đổi với anh chị HR, đều cần chỉnh chu.

Còn cách trả lời cho tốt thì có hai việc phải làm: đọc thật kỹ JD, vì câu hỏi sẽ nằm trong đó; và tìm hiểu công ty qua website, các trang social để biết văn hóa của họ ra sao.

Quy trình phỏng vấn chi tiết hơn mình đã chia sẻ ở bài [BẬT MÍ] Tuyển dụng Marketer, cả nhà đọc thêm nhé. Mình cũng có một ebook khoảng 20 trang về kỹ năng phỏng vấn: [link ebook].

2. Đọc JD và hiểu “kỹ năng đầu ra”

Mình mở hai JD để cả nhà thấy khác biệt: một vị trí thực tập sinh marketing và một vị trí Junior Marketing.

JD thực tập sinh thường gồm: viết blog, bài tin tức, bài nghiên cứu để đăng lên website và social; nghiên cứu từ khóa, áp dụng SEO; hỗ trợ chiến dịch email; theo dõi hiệu quả; cập nhật content website; theo dõi xu hướng nội dung; hỗ trợ event, báo cáo.

Công việc chủ yếu là nhận order và được đào tạo trực tiếp. Mình gọi đó là activity: nhảy vào làm một việc cụ thể, ví dụ viết content. Bạn có sẵn các kỹ năng này thì tốt. Chưa có mà kết quả học tập, dự án ở trường ổn thì công ty vẫn có thể tuyển để đào tạo.

JD Junior thì khác hẳn. Bạn phải lập kế hoạch và triển khai chiến dịch trên các kênh, quản lý và tối ưu quảng cáo để đạt KPI, phân tích dữ liệu, chủ động phối hợp với bộ phận kinh doanh. Có JD yêu cầu 1 đến 3 năm kinh nghiệm.

Điểm khác lớn nhất: người ta không đến giao việc cầm tay chỉ việc nữa. Họ đưa ra một yêu cầu, ví dụ “có sản phẩm mới, em nghiên cứu, lên kế hoạch rồi triển khai cho anh”. Bạn phải tự biết làm.

Với JD fresher, nhiều nơi chưa đòi hỏi mạnh như vậy (mình xem một JD có mức khởi điểm khoảng 8 triệu). Nhưng JD đôi khi sơ sài, nên lúc phỏng vấn bạn nên hỏi kỹ phạm vi công việc thật sự.

Kỹ năng đầu ra, không phải kỹ năng đầu vào

Đây là điểm mình muốn các bạn nhớ nhất.

Kỹ năng đầu vào là bạn “biết dùng CapCut”, “biết viết”, “có khả năng sáng tạo”. Nhà tuyển dụng nghe rất nhiều câu này và gần như không có gì để kiểm chứng.

Kỹ năng đầu ra là thành phẩm bạn đã làm ra. VD:

  • Không phải “biết viết”, mà là viết được bài blog khoảng 1.000 chữ, đủ mở bài, thân bài, kết bài, thân bài theo PAS hoặc listing hoặc 5W2H.
  • Không phải “biết CapCut”, mà là làm được một video phong cách UGC (video do người dùng tạo ra) đăng lên TikTok.
  • Không phải “biết quản lý website”, mà là quản lý một website thương mại điện tử: up sản phẩm, tối ưu tiêu đề, mô tả chuẩn SEO, chạy chính sách ưu đãi.

Nhà tuyển dụng rất thích đầu ra, vì nó cho họ thấy bạn đã làm thật. Đừng chỉ nói đồng vào.

Trường hợp JD yêu cầu SEO mà bạn chưa có thì cũng bình thường, kỹ năng này khó với sinh viên. Bạn có thể xem các video về SEO, Content SEO trên kênh YouTube HAU NV để lấy nền tảng, nhưng nhớ là phải thực hành để ra đầu ra.

Kiến thức phải mang tính ứng dụng

Bạn biết 4P chưa đủ. Nhà tuyển dụng sẽ không hỏi “P là Price là gì”, vì đó mới dừng ở mức biết. Họ hỏi: công ty có danh mục 50 sản phẩm, bạn sẽ dùng chính sách giá và khuyến mãi thế nào cho danh mục đó trên Shopee?

Có bốn mức: biết, hiểu, vận dụng, vận dụng cao. Vận dụng cao là khi bạn kết hợp nhiều kênh. VD: website là một kênh, Facebook là một kênh, TikTok kéo traffic về website là một kênh, rồi điều phối ngân sách, nhân sự, kế hoạch sao cho nguồn lực của công ty được dùng tối ưu. Ứng viên trả lời được ở mức này sẽ được đánh giá rất cao.

Nhà tuyển dụng thường chấm theo một bảng điểm (scorecard) gồm IQ, EQ, kỹ năng, kiến thức. Tùy vị trí mà trọng số khác nhau. Làm Performance thì tư duy số phải tốt. Làm truyền thông, chăm sóc khách hàng thì EQ phải cao. Bạn nên đối chiếu JD để biết mình cần nhấn vào đâu.

3. Cấu trúc CV: gọn, rõ, có con số

CV không cần phức tạp, nhưng phải có cấu trúc rõ ràng. Mình hay khuyên các bạn đi theo thứ tự sau:

  1. Thông tin cá nhân.
  2. Tóm tắt: bạn học trường nào, đã làm gì ở trường, học những môn gì, tự tin với kỹ năng nào.
  3. Kỹ năng: ngoại ngữ, kỹ năng máy tính, các công cụ (VD Canva, CapCut), kỹ năng marketing đầu ra (nghiên cứu thị trường, customer insight…), kỹ năng mềm như quản lý đội nhóm.
  4. Dự án và kinh nghiệm: dự án ở trường, câu lạc bộ, cuộc thi, thực tập.
  5. Đào tạo.

Phần 4 là phần quyết định. Với mỗi dự án, bạn ghi ba thứ: kết quả, bối cảnh, và bạn đã làm gì.

VD: bạn làm truyền thông cho câu lạc bộ. Kết quả: sinh hoạt 2 năm, đồng hành tổ chức khoảng 10 sự kiện, khoảng 200 người tham gia. Bối cảnh: câu lạc bộ trường, vai trò phụ trách truyền thông.

Hoặc VD khác: bạn làm một website thương mại điện tử cho môn học. Kết quả: xây xong trong 2 tháng, up khoảng 50 sản phẩm, có khoảng 100 lượt truy cập, thu được 20 khách hàng. Bối cảnh: bài tập dự án, bán sản phẩm thời trang. Việc bạn làm: dùng WordPress dựng web, Canva làm ảnh sản phẩm, edit video đăng TikTok hoặc YouTube (ghi rõ bao nhiêu video), xây kế hoạch và nghiên cứu thị trường theo quy trình marketing.

Nhiều bạn nghĩ: “mình là sinh viên, làm gì có kết quả.” Có đấy. Kết quả không chỉ là doanh số. Số lượng việc đã làm, thời gian làm, số người cùng làm, lượt view, số video, tất cả đều là con số. Ghi ra, người đọc CV sẽ thấy bạn làm thật.

Bạn càng ít kinh nghiệm thì càng nên viết dài và chi tiết mỗi dự án, để nhà tuyển dụng hiểu bạn. Người đi làm lâu năm thì ghi ngắn lại, vì còn nhiều thứ phải ghi.

4. Portfolio: để người ta thấy bạn đã làm gì

Vì sao cần portfolio? Vì CV vẫn chưa đủ rõ. Với vị trí Junior, nhà tuyển dụng cần thấy bạn đã làm dự án cụ thể ra sao, lập kế hoạch thế nào, chạy kênh Facebook làm những gì.

Bạn làm một thư mục (folder) và bỏ vào đó những gì bạn đã làm. Làm chiến dịch thì trình bày chiến dịch. Viết bài thì đưa bài viết. Làm kế hoạch nội dung TikTok thì đưa kế hoạch. Chi tiết hóa ra: nghiên cứu thị trường thì có phân khúc khách hàng, nhân khẩu học, insight, phân tích rõ từng nhóm.

Portfolio không cần quá chuyên nghiệp. Bạn chưa phải người đi làm 2, 3 năm. Nó chỉ cần chứng minh bạn đã làm việc nghiêm túc.

Mình từng thấy những portfolio như vậy, kể cả khi đó chỉ là dự án ở trường. Nhà tuyển dụng đánh giá rất cao, vì nó cho thấy ứng viên đam mê và có định hướng nghề marketing rõ ràng.

Nếu bạn ít dự án, hãy tự tạo dự án cá nhân: xây một kênh Facebook, làm một website. Và làm từ lúc đang đi học, đừng đợi đến khi ra trường mới bắt đầu. Muốn vào công ty tốt, lương cao, môi trường tốt thì bạn phải có thứ gì đó để show ra.

5. Chuẩn bị tâm lý: hiểu mình, hiểu đối tác

Phần này nghe hơi “mềm”, nhưng mình thấy nhiều bạn mất điểm ở đây.

Hiểu vị trí và bối cảnh của mình. Bạn đang là sinh viên đi tìm vị trí thực tập, thì thứ nhà tuyển dụng cần là thái độ tốt, chưa cần nhiều kinh nghiệm. Đang đi học mà làm gì có kinh nghiệm, đúng không? Việc của bạn là đọc JD, gạch đầu dòng những gì họ cần, rồi đối chiếu với những gì mình đã có: câu lạc bộ, môn học, dự án.

Nếu bắt đầu đi làm, vị trí của bạn là Fresher hoặc Junior, không phải chuyên viên cao cấp. Hiểu vậy thì bạn bớt áp lực, không tự đặt mình vào thế phải trúng tuyển bằng mọi giá. Cứ tự nhiên, phỏng vấn đúng bối cảnh, đúng yêu cầu của họ và đúng khả năng đáp ứng của bạn.

Hiểu nhu cầu của nhà tuyển dụng. Họ muốn tìm ứng viên khớp với JD, có kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm phù hợp. Và họ muốn EQ cao: phản ứng nhanh, linh hoạt, tâm lý vui vẻ, tươi tắn, không quá lo lắng, để làm việc được với team.

Lần đầu bạn chưa khớp cũng bình thường. Đi nhiều bạn sẽ quen.

Hãy trao đổi bình đẳng: “Em là sinh viên sắp ra trường, em có kỹ năng và kinh nghiệm thế này, em thấy JD phù hợp với mong muốn thực tập của em.” Cứ thoải mái.

Hiểu hình mẫu tâm lý của người đối diện. Có người thiên về bao bọc, có người hơi gia trưởng. Bạn nên đọc thêm về tâm lý học để hiểu từ gốc. Nếu chỉ chạy theo “top 10 kỹ năng giao tiếp” thì đó là bề nổi. Hiểu được tâm lý người ta, bạn sẽ tự tìm được cách giao tiếp phù hợp.

6. Kỹ năng giải quyết vấn đề

Sinh viên, Fresher, Junior thì chưa có nhiều kinh nghiệm. Vậy nhà tuyển dụng nhìn vào đâu? Họ nhìn tư duy giải quyết vấn đề.

Mỗi câu hỏi của nhà tuyển dụng là một vấn đề. VD họ nói: “Em lên kế hoạch chạy quảng cáo Google đi.” Sai lầm phổ biến là nhảy vào trả lời ngay. Đừng làm vậy.

Hãy đi theo các bước sau:

  1. Làm rõ mục tiêu. Chạy Google để bán hàng hay để truyền thông? Mục tiêu cụ thể là gì? Con số bao nhiêu?
  2. Thu thập dữ liệu thật nhiều. Ngân sách bao nhiêu? Mô tả khách hàng, mô tả sản phẩm đã có chưa? Có KPI về chi phí, doanh số chưa? Em làm việc với ai, quy trình thế nào?
  3. Đưa ra phương án. Sau khi có mục tiêu và dữ liệu, bạn mới đề xuất.
  4. Lên kế hoạch thực thi.

Nếu không biết hỏi gì, bạn dùng công thức 5W2H: cái gì, ở đâu, ai làm, khi nào, vì sao, bao nhiêu, như thế nào.

VD khác: nhà tuyển dụng nhờ bạn xây kênh TikTok. Bạn hỏi lại: kênh này để tiếp cận khách hàng hay để sau này chạy quảng cáo, bán hàng? Công ty đã có editor chưa? Phạm vi của em là làm diễn viên hay nắm toàn bộ kênh? Đã có máy quay, studio, kịch bản chưa? Kênh có sẵn hay tạo mới?

Chỉ cần hỏi lại khoảng 3 đến 5 câu như vậy, nhà tuyển dụng sẽ đánh giá bạn cao hơn hẳn. Vì dù bạn viết bài hay chạy quảng cáo, bạn vẫn phải tương tác với người khác. Người biết hỏi lại thì họ thấy có khả năng làm việc cùng.

Với thực tập sinh, hỏi lại như vậy cho thấy bạn có khả năng học hỏi, chưa cần hỏi sâu. Với Junior thì phải hỏi để đưa ra phương án ngay, và biết lên kế hoạch cơ bản cho từng việc. Senior thì chủ động ngay từ đầu.

Nếu chưa từng xây kênh TikTok, bạn tìm hiểu trước, lên YouTube search “kế hoạch xây kênh TikTok” để có lý thuyết cơ bản rồi mới trả lời.

Tổng kết lại

Tóm lại, trước khi bước vào thị trường lao động, bạn cần:

  1. Có kiến thức nền tảng marketing và biết vận dụng vào công việc.
  2. Chuẩn bị kỹ năng đầu ra, không phải kỹ năng đầu vào. VD làm một video theo công thức nào đó, đăng lên TikTok để chạy quảng cáo, đó là đầu ra. Biết CapCut chỉ là đầu vào.
  3. Chuẩn bị CV theo cấu trúc trên và một portfolio dự án.
  4. Chọn sớm ngành bạn muốn theo: giáo dục, công nghệ, thương mại điện tử, du lịch, bán lẻ, xây dựng… Làm 1, 2 năm rồi mới đổi ngành thì cạnh tranh khó hơn nhiều, vì nhà tuyển dụng sẽ ưu tiên người có kinh nghiệm đúng ngành. Nếu xin thực tập đúng ngành đó, và sau này ứng tuyển Fresher, Junior cũng ở ngành đó thì tốt nhất. Ban đầu sẽ khó, nhưng 1, 2 năm sau bạn chuyển việc hoặc thăng tiến đều thuận hơn.
  5. Có nền tảng tâm lý từ gốc, đọc thêm tâm lý học.

Cuối cùng là một lời khuyên mình thấy hữu ích nhất: nộp CV càng nhiều càng tốt và đi phỏng vấn càng nhiều càng tốt. Đi nhiều thì quen, rồi bạn có quyền lựa chọn. Chỉ tránh những nơi lừa đảo, ví dụ bắt bạn đóng tiền này tiền kia. Gặp thế thì bỏ qua nhé.

Đây là chia sẻ thiên về kỹ năng nghề nghiệp, thuộc dạng tư vấn, nên không thể phù hợp 100% mọi trường hợp. Nó cũng là kinh nghiệm của riêng mình, không phải góc nhìn của một chuyên gia hướng nghiệp, nên có thể có chỗ chưa chuẩn. Chỗ nào chưa ổn thì cả nhà góp ý giúp mình nhé.

Cảm ơn cả nhà đã đọc đến đây. Chúc các bạn sinh viên có một khởi đầu như ý!

Contact Me on Zalo