Đặt vấn đề
Trong cuộc sống, luôn có các sự kiện xảy ra, có thể là chúng ta được chứng kiến, cũng có thể chúng ta là một nhân tố trực tiếp.
Các sự kiện đó khi xảy ra, có thể đem lại điều lợi cho chúng ta, cũng có thể gây thiệt hại cho chúng ta.
Đi theo đó, khi có lợi thì tâm lý chúng ta vui vẻ; và ngược lại, tâm lý chúng ta sẽ buồn, áp lực, căng thẳng khi không được như ý.
Tệ hơn, có những tác nhân cũ tạo ra sự tiêu cực tâm lý bị chôn vùi, nó không còn hiện rõ mà ngầm tác động đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta.
Từ những sự biểu hiện cơ bản như sự sợ hãi, căng thẳng, sợ thất bại, không dám dấn thân, mất động lực cho đến trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, rối loạn ăn uống và hội chứng tự kỷ,…
Mặc dù, chưa có bằng chứng cụ thể nào rõ ràng để giải quyết các vấn đề chuyên sâu trên, nhưng nó là biểu hiện thực tế trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta và những người xung quanh.
Vậy, chúng ta cần giải quyết vấn đề tâm lý trên như thế nào?
Một số định nghĩa
Entropy là gì?
“Entropy (hay độ bất định, độ hỗn loạn) là một thước đo mức độ “mất trật tự” hoặc “ngẫu nhiên” của một hệ thống. Nó cũng có thể được xem là sự phân tán năng lượng trong hệ thống. Một hệ thống có trật tự cao sẽ có entropy thấp, trong khi hệ thống càng hỗn loạn, phân tán năng lượng càng nhiều thì entropy càng cao. Entropy là một hàm trạng thái, nghĩa là nó chỉ phụ thuộc vào trạng thái đầu và cuối của hệ thống, chứ không phụ thuộc vào cách thức biến đổi giữa hai trạng thái đó.” – Nguồn Google.
Xem thêm: https://vi.wikipedia.org/wiki/Entropy
Entropy liên quan gì đến các sự việc trong cuộc sống của chúng ta? Đó là sự bất định về kết quả của các sự kiện sự việc mà chúng ta trải qua hàng ngày; một hệ thống giống như một môi trường sống mà chúng ta đang có mặt.
Điều quan trọng là chúng ta nhận diện, quy hoạch (phân cụm) và quan sát trước.
Phi tuyến tính là gì?
“Phi tuyến tính (hay phi tuyến) mô tả một mối quan hệ, hệ thống hoặc quy trình không tuân theo quy luật thẳng hoặc tỷ lệ thuận, mà thay vào đó có thể biểu hiện dưới dạng đường cong, sự phức tạp hoặc thay đổi không dự đoán được trong đầu vào và đầu ra. Nó đối lập với tính tuyến tính, nơi có mối quan hệ đơn giản, có thể biểu diễn bằng đường thẳng.” – Nguồn Google.
Xem thêm: https://vi.wikipedia.org/wiki/Hệ_thống_phi_tuyến
Tương tự entropy, phi tuyến tính là những bất định chúng ta ít kiểm soát được, cách tốt nhất là cố gắng cũng cần được nhận diện, quy hoạch và quan sát để dần đưa vào hệ tuyến tính.
Vô thức – hữu thức là gì?
“Hữu thức là trạng thái tâm lý mà con người có nhận thức, hiểu biết rõ ràng về bản thân, hành động và môi trường xung quanh, có khả năng kiểm soát suy nghĩ và hành vi của mình. Ngược lại, vô thức là phần tâm trí nằm ngoài tầm kiểm soát của ý thức, chứa đựng những ký ức, ham muốn, cảm xúc bị kìm nén, không được chấp nhận hoặc khó chịu, nhưng vẫn ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của con người.” – Nguồn Google.
Xem thêm: https://vi.wikipedia.org/wiki/Vô_thức
Hiểu sâu hơn, chúng ta biết được các hành động của bản thân mình dựa trên cả trạng thái tâm lý hữu thức và vô thức.
Vô thức giống như một vùng đất mà chúng ta không thấy được rõ ràng, như yếu tố đằng sau tấm màn sân khấu điều khiển người kịch sĩ.
Vô thức chứa đựng năng lượng rất lớn, không thể mở toang cánh cửa để vào vùng vô thức được, cần có kiểm soát và tìm hiểu dần.
Như vậy, chúng ta đã tìm hiểu qua về các khái niệm rất cơ bản về entropy, phi tuyến tính, vô thức và hữu thức.
Điều này cho chúng ta một góc nhìn rộng hơn về các nhân tố trong một môi trường, như trong cuộc sống của chúng ta vậy.
Vấn đề bây giờ là chúng ta sẽ tiếp cận, đối diện và giải quyết vấn đề như thế nào?
Giải quyết các vấn đề tâm lý trong cuộc sống
Thay đổi môi trường

Các môi trường có các thành tố khác nhau, có môi trường chứa đựng ít sự hỗn loạn, có môi trường có quá nhiều sự hỗn loạn không thể tính toán tốt.
Ví dụ: Chúng ta ở trong một nhóm bạn bè, gia đình, công sở tiêu cực, hỗn loạn. Khi qua môi trường mới ít biến động hơn, tích cực hơn nhờ các thành tố cấu thành mới.
Phân cụm (phân loại) các thành tố trong một môi trường

Chia nhỏ các thành tố và độ hỗn loạn (phi tuyến tính) của nó; sau đó quản trị rủi ro.
Bài toán này được áp dụng rất nhiều trong đầu tư và kinh doanh.
Ví dụ: Chúng ta chia nhỏ các giai đoạn trong quá trình thực hiện một kế hoạch marketing, kiểm soát nhỏ các giai đoạn; đánh giá các giai đoạn và kiểm soát rủi ro từng giai đoạn.
Khi kiểm soát được về rủi ro thì trạng thái tâm lý sẽ ổn định theo.
Đưa một môi trường cũ vào một môi trường mới

Chúng ta có thể đưa một môi trường có sự hỗn độn cao vào một môi trường mới có nhiều môi trường nhỏ hơn để kiểm soát độ rủi ro.
Ví dụ: Chúng ta phân bổ nguồn lực – vốn cho startup là 10% thay vì 100%. Các đơn vị kinh doanh khác có độ rủi ro thấp hơn và đang tạo ra lợi nhuận vẫn được duy trì.
Chúng ta trưởng thành về mặt tâm lý như thế nào?
Chắc đây là câu hỏi quan trọng nhất, mặc dù đa phần chúng ta là người thường, không phải là nhà toán học hay phân tích thống kê để giải quyết các phương trình về entropy hay phi tuyến tính khó nhằn.
Chúng ta cần giải quyết các vấn đề xung quanh đời sống mỗi ngày của mình.
Sự kiên trì
Mình tin rằng phẩm chất đầu tiên cần có đó là sự kiên trì. Về mặt xác suất, kiên trì không có nghĩa đều đi đến kết quả tốt. Ví dụ như cứ kiên trì làm điều xấu, hay bảo thủ quan liêu.
Nhưng cái gì cũng cần có thời gian, sự kiên trì giúp não bộ có đủ thời gian để tư duy và qua đó tự phân cụm, đánh giá rủi ro, có thể gọi là nắm bắt được vấn đề và tìm giải pháp.
Điềm tĩnh
Điềm tĩnh giúp cho não bộ được dừng lại một bước, tách bản thân ra khỏi bối cảnh để quan sát thay vì bị cuốn theo.
Đây cũng là cách để não bộ không bị quá tải, các vùng não được phân chia nguồn lực để giải quyết vấn đề.
Khi quan sát thì não bộ sẽ phân nhóm các yếu tố trong một môi trường, từ đó quản lý theo độ rủi ro nhất định.
Liên tục học hỏi
Làm thế nào để chúng ta nhìn thấy các môi trường mới với sự đa dạng về rủi ro ít nhiều, quá đó đưa môi trường có nhiều sự phi tuyến tính – hỗn độn vào môi trường mới để trung hòa tỷ lệ rủi ro chung?
Đó là liên tục khám phá các vùng đất – môi trường mới; chúng ta có thể đi du lịch, có thể đi hội chợ, đi sự kiện, đọc sách, tham gia khóa học,…
Não bộ rất thích sự sáng tạo dựa trên việc kết hợp các yếu tốt và môi trường khác nhau, từ đó tạo ra sự hiệu quả.
Khám phá vùng đất vô thức
Đưa sự vô thức về với hữu thức (hoặc gần hữu thức nhất) bằng các kỹ thuật tư duy; bình tĩnh để cho não bộ có nguồn lực hình dung những cái vô thức.
Khi sự vô thức được mô tả rõ dần ra, tức là chúng ta hình dung được, từ hình dung được chúng ta sẽ kiểm soát được qua cảm xúc và hành động.
Bình tĩnh quan sát sâu, không phán xét để mọi thứ được hiện rõ dần (đừng để não mất nguồn lực vào các việc phán xét, suy nghĩ khác).
(Lưu ý: Không để vô thức → hữu thức quá mạnh, sẽ khó kiểm soát được sự quá tải sự chịu đựng về mặt cảm xúc, nếu có điều kiện hãy nhờ người hỗ trợ, các Bác sĩ,…)
Chấp nhận bản thân
Để có thể hiểu bản thân thì trước hết phải quan sát được bản thân qua các hành vi, tâm lý. Mà để quan sát được bản thân thì cần phải làm bạn để bản thân được biểu thị ra đã.
Không có rào cản tâm lý dấu diếm thì mọi dữ liệu sẽ dần được hiện diện ra, chúng ta có cơ hội được thấy bản thân rõ nét; chỉ một sự phán xét sẽ là đám mây che mờ.
Chấp nhận không có nghĩa là buông lung, nuông chiều bản thân theo cách khía cạnh tiêu cực. Chấp nhận là cây cầu kết nối trước, sau đó đồng hành cùng bản thân – giúp bản thân có động lực quán tính để thấy ra một bản thân khác đang bao trùm, chăm sóc mình.
Hệ quy chiếu rộng lớn
Mở rộng góc nhìn, tái định nghĩa và không cần định nghĩa là điều rất quan trọng. Sự cục bộ làm chúng ta mất nguồn lực vào đó và cũng không nhìn hết rủi ro trong môi trường lớn hơn.
Đi từ: Không biết điều không biết → Biết điều đã biết để mở rộng các góc nhìn và tìm môi trường mới.
Đi từ: Hỗn độn, phi tuyến tính → Phân cụm, làm rõ dần các yếu tố tuyến tính, quy hoạch để quản lý rủi ro.
Đi từ: Sự rối loạn tâm lý do môi trường tác động → Hiểu rõ dần vô thức qua hữu thức → Kiểm soát được (Không còn rối loạn do kiểm soát được (ít nhất là hiểu được)).
Chỉ quan sát, không phán xét, không bị đánh lừa bởi các tâm lý xao động khác; nguồn lực não bộ không bị tiêu hao lãng phí → đưa ra quyết định tốt hơn; hữu ích hơn cho cả môi trường rộng lớn.
Tóm lại, hãy quan sát, tư duy và đưa ra quyết định dựa trên một hệ quy chiếu lớn hơn. Cuối cùng, khi có đà, hãy buông hệ quy chiếu đó đi, chỉ quan sát – thấy rõ.
Hi vọng, lúc đó chúng ta sẽ thấy rõ bản thân mình và qua đó giải quyết được vấn đề của bản thân một cách tự nhiên – Không còn là: “Giải quyết một vấn đề đồng thời tạo ra các vấn đề”, mà là: “Không còn vấn đề nào cần giải quyết”.

